Jasper Zuijdervliet

Wat maakt het uitvaartbegeleider zo bijzonder? Wat maakt dit tijdrovende en soms zware vrijwilligerswerk de moeite waard? Jasper Zuijdervliet, uitvaartbegeleider in Zeeland en voorzitter van de Werkgroep Humanistische Uitvaartbegeleiding Zeeland, vertelt wat humanistische uitvaartbegeleiding voor hem betekent.

'We willen dat onze geliefden, onze familie, onze dierbare doden niet zomaar in de oneindigheid opgaan. We willen ze vasthouden. We willen bij een uitvaartplechtigheid ons verdriet laten spreken, onze wanhoop laten voelen, onze dankbaarheid hoorbaar maken. Maar niet iedereen kán dat. Niet iedereen kan dat op dát moment. En niet iedereen kan of wil de hulp inroepen van een dominee, imam, priester, rabbi.

Daarom zijn wij er: die mevrouwen en die meneren van de humanistische uitvaartbegeleiding. Bij gelegenheid van een begrafenis of crematie willen wij humanistisch uitvaartbegeleiders een toespraak houden námens de nabestaanden. Daarin praten we niet zozeer over de dood, maar juist over het leven van de dierbare: wie en wat hij of zij was, wat hem bewoog in dit leven, dromen én harde werkelijkheden, idealen én frustraties: mens van vlees en bloed.

Ons werk komt niet altijd voort uit een vraag van de nabestaanden. Soms wordt onze hulp ingeroepen door mensen vóór hun overlijden. Door iemand die terminaal is, of zelfs nog kerngezond: ze willen dan zélf hun zaakjes alvast regelen, waaronder ook hun eigen uitvaart.

In de regel ken je als vrijwilliger de overledene of degene die je bezoekt niet persoonlijk. Je zoekt de nabestaanden op. Vaak wordt de kamer al snel gevuld met een stortvloed van verhalen over het leven van de overledene, van grote en kleine verhaaltjes vol breekbaar geluk tot uitbundige anekdotes en ontroerende geschiedenissen. Levens worden langzaam ontvouwd, in een gesprek dat soms een hele avond kan duren. Vaak krijgt men er niet genoeg van om alsmaar te praten over de dierbare. Het verhaal vertellen werkt soms bevrijdend: de druk kan er wat af, er is gelegenheid om te huilen, maar net zo zeer om te lachen over al het moois dat soms in deze gesprekken naar boven komt

En wat doet je dan als humanistisch uitvaartbegeleider? Je luistert; nodigt uit. Je concentreert je op wat je daar aan het doen bent: ik wil het deze mensen in hun verdriet mogelijk maken om tot een waardig afscheid te komen. Het doel is een afscheid waaraan ze later met die rare warmte van erkend verdriet aan terug kunnen denken ondanks de misère, de ellende, de verslagenheid van dat moment. Dus je luistert, je nodigt uit, bent geconcentreerdmaar vooral: je maakt je aantekeningen. Want wat hier gebeurt, dát zal de basis moeten zijn voor het eigenlijke werk: jouw toespraak van zo'n tien tot vijftien minuten, straks, over één, twee of drie dagen.

Vrijwilligerswerk als humanistisch uitvaartbegeleider: waarom houdt een mens zich bezig met zo iets naars als dood en overlijden, zo iets confronterends als een zelfdoding of de wiegendood van een pas geboren kindje? Dat is toch hartverscheurend? Natuurlijk vraag ik me dat wel eens af. Veel dingen zullen een rol spelen en het antwoord zal vast wel zijn: ik doe dit omdat ik Jasper Zuijdervliet ben. Toch wil ik één ding wel noemen.

Het is een geschenk, wanneer je mensen in hun meest pure vorm mag zien en meemaken onder zulke intense, intieme omstandigheden als op de rand van het leven. En helemaal als je als uitvaartbegeleider een belangrijke rol mag vervullen. Door jouw aanwezigheid en door jouw toespraak, zul je inhoud kunnen geven aan de diepste en meest intense behoefte van mensen-op-de-rand-van-leven. Je zal uiting geven aan hun gevoelens, zodat ze zich erkend weten in hun verdriet en zich ondersteund voelen door jouw aanwezigheid.

Kost het veel tijd om humanistisch uitvaartbegeleider te zijn? Al met al toch wel zo'n tien uur voor een uitvaart. En makkelijk is het vaak echt niet. Je moet soms 'je mannetje staan'. Je moet met verdriet kunnen omgaan. En bovendien: het zijn niet altijd alleen maar 'mooie' dingen die je tegenkomt. In intense situaties kunnen emoties soms hoog oplopen en soms ineens scheuren of barstjes zichtbaar maken.

Wees gerust: je krijgt een goeie training en de volle ondersteuning van je mede-vrijwilligers. Maar het belangrijkste zit toch gewoon ín je. Waar het om gaat, is dat je in staat bent om íets van het menselijk leven, menselijk lief en menselijk leed te 'snappen' en daar respect voor te hebben. Dáárin echt en betrokken zijn, dat is het belangrijkste.

Je zult niet alleen de dankbaarheid ervaren van de mensen voor wie je dit doet. Het belangrijkste is nog wel, dat je verrijkt wordt: het geschenk krijgt, om 'zo maar in het leven van mensen' te mogen zien. Je zult echt zíén, dat mensen uniek zijn. Je zult écht zien, dat ieder mens uiteindelijk een stuk van 'de schoonheid' in zich heeft. Je zult écht je eigen kijk op het leven, je eigen leven, kunnen verruimen.

Soms zelfs zeg ik dan ook wel tegen mezelf, dat ik dit werk doe om er zélf beter van te worden. En ja: ik geloof dat ook. Ik denk dat mijn leven er door verandert, dat ik er rijker van word en beter in staat raak om de betekenis van hoofd- en bijzaken te doorzien.'